Newsweek รายงานว่า ประเทศอิหร่านประกาศเมื่อวันเสาร์ที่ 4 เมษายนว่า ประเทศอิรักได้รับการยกเว้นจากมาตรการจำกัดการเข้าถึงช่องแคบฮอร์มุซ (Strait of Hormuz) ซึ่งเป็นการเพิ่มรายชื่อประเทศที่สามารถเดินทางผ่านจุดยุทธศาสตร์สำคัญแห่งนี้ได้ในขณะที่สงครามยังคงดำเนินอยู่

ความเคลื่อนไหวนี้เกิดขึ้นตามหลังข้อยกเว้นเฉพาะเจาะจงหลายประการที่อิหร่านอนุญาต ในขณะที่รัฐบาลเตหะรานยังคงเดินหน้าจำกัดการเข้าถึงโดยทั่วไป สำหรับประเทศที่ให้ความช่วยเหลือหรือยังคงสนับสนุนสหรัฐฯ และประเทศอิสราเอล หลังจากการโจมตีร่วมกันของทั้งสองชาติเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของความขัดแย้ง และส่งผลให้ อยาตอลเลาะห์ อาลี คาเมเนอี (Ayatollah Ali Khamenei) ตลอดจนเจ้าหน้าที่ระดับสูงของอิหร่านอีกหลายสิบคนเสียชีวิต

ทำไมเรื่องนี้จึงสำคัญ

เมื่อความขัดแย้งทวีความรุนแรงขึ้น เจ้าหน้าที่อิหร่านได้เตือนว่าเรือที่เดินทางผ่านช่องแคบจะไม่มีความปลอดภัย ส่งผลให้บริษัทเดินเรือหลายแห่งต้องระงับการเดินเรือ และผลักดันให้ราคาน้ำมันและก๊าซในตลาดโลกพุ่งสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว เส้นทางน้ำดังกล่าวถูกปิดตายสำหรับเรือสินค้าเชิงพาณิชย์ส่วนใหญ่อย่างมีนัยสำคัญ โดยมีเรือเพียงหยิบมือเดียวที่กล้าเดินทางผ่านภายใต้ความเสี่ยงและความไม่แน่นอนอย่างหนัก

 การโจมตีเรือ ความหวาดกลัวต่อทุ่นระเบิด และการยกเลิกความคุ้มครองจากบริษัทประกันภัย ทำให้เรือหลายพันลำต้องตกค้าง และบีบให้ผู้ผลิตรวมถึงผู้นำเข้าพลังงานต้องเร่งหาทางเลือกอื่นอย่างฉุกละหุก

ผลกระทบจากการหยุดชะงักนี้แผ่ขยายออกไปไกลเกินกว่าภูมิภาคอ่าวเปอร์เซีย โดยสร้างความตึงเครียดให้กับตลาดพลังงานทั่วโลก และกระตุ้นให้เกิดมาตรการฉุกเฉิน เช่น การระบายน้ำมันสำรองทางยุทธศาสตร์ร่วมกัน แม้ในขณะที่รัฐบาลชาติต่างๆ กำลังหารือเกี่ยวกับการจัดกองเรือคุ้มกันและใช้ความพยายามทางการทูตเพื่อเปิดเส้นทางนี้อีกครั้ง แต่เจ้าหน้าที่ก็เตือนว่าการฟื้นฟูการเดินเรือตามปกติผ่านช่องแคบฮอร์มุซอาจต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์หรือนานกว่านั้น ซึ่งจะส่งผลกระทบระยะยาวต่อห่วงโซ่อุปทานระดับโลก

ประเทศใดบ้างที่สามารถเดินทางผ่านช่องแคบฮอร์มุซได้?

 ในจดหมายลงวันที่ 22 มีนาคม จากประเทศอิหร่านที่ส่งถึงสมาชิกขององค์การทางทะเลระหว่างประเทศ (International Maritime Organization) ได้ชี้แจงว่า เรือที่ “ไม่เป็นปฏิปักษ์” (Non-hostile) สามารถเดินทางผ่านช่องแคบได้ หมายความว่าเรือทุกลำที่ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับสหรัฐฯหรือประเทศอิสราเอล สามารถใช้เส้นทางน้ำนี้ได้ โดยให้คำนิยามว่าเป็นประเทศที่ “ไม่ได้เข้าร่วมหรือสนับสนุนการกระทำอันเป็นการรุกรานประเทศอิหร่าน”

รายงานข่าวกรองของสหรัฐฯ เตือนว่า อิหร่านไม่น่าจะเปิดช่องแคบในเร็วๆ นี้ เนื่องจากราคาน้ำมันและก๊าซที่พุ่งสูงขึ้นอันเป็นผลมาจากการปิดช่องแคบ ดูเหมือนจะเป็นข้อได้เปรียบเดียวที่แท้จริงที่รัฐบาลเตหะราน มีเหนือสหรัฐฯ และอิสราเอล โดยมีศักยภาพที่จะใช้ราคาที่สูงขึ้นเป็นเครื่องมือในการกดดันให้ทั้งสองชาติต้องหาทางลง (Off-ramp) จากความขัดแย้งในครั้งนี้ ตามรายงานของสำนักข่าวรอยเตอร์ (Reuters)

ประธานาธิบดี โดนัลด์ ทรัมป์  พยายามบรรเทาความกังวลเกี่ยวกับการปิดช่องแคบเมื่อวันพุธ โดยกล่าวกับชาวอเมริกันในการถ่ายทอดสดทางโทรทัศน์ทั่วประเทศว่า “สหรัฐอเมริกานำเข้าน้ำมันผ่านช่องแคบฮอร์มุซในปริมาณที่แทบจะเป็นศูนย์ และจะไม่รับน้ำมันจากที่นั่นเลยในอนาคต” พร้อมย้ำว่า “เราไม่ต้องการมัน”

ทรัมป์สนับสนุนให้ประเทศที่ต้องพึ่งพาช่องแคบนี้ “จัดการ” กับสถานการณ์เอาเอง และให้ “ฉกฉวยและรักษาไว้” แต่ประเทศเหล่านั้นส่วนใหญ่กลับเลือกที่จะแสวงหาการแก้ไขปัญหาทางการทูตแทน เมื่อไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมา อิหร่านได้ค่อยๆ อนุญาตให้ประเทศต่างๆ เข้าถึงช่องแคบได้มากขึ้นเรื่อยๆ 

ในช่วงกลางเดือนมีนาคม ประเทศญี่ปุ่น,ฝรั่งเศส, เยอรมนี, อิตาลี,เนเธอร์แลนด์ และสหราชอาณาจักรได้ออกแถลงการณ์ร่วมเพื่อแสวงหา “ความพยายามที่เหมาะสมในการรับประกันการเดินทางผ่านช่องแคบอย่างปลอดภัย”

ประเทศเหล่านั้น (ที่ได้รับอนุญาต) ประกอบด้วย:

 ประเทศจีน-ได้รับการระบุว่าเป็น “ชาติฉันมิตร” ซึ่งวางตัวอยู่นอกเหนือความขัดแย้ง แต่ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมาได้สร้างความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดกับประเทศอิหร่านมากขึ้น มีการสังเกตพบเรือน้ำมันและเรือบรรทุกสินค้าที่มีความเชื่อมโยงกับจีนเดินทางผ่านช่องแคบหลังจากการประสานงานทางการทูต และรัฐบาลปักกิ่ง ได้เรียกร้องให้ลดการยกระดับความรุนแรง ตามรายงานของสำนักข่าว Al-Jazeera

ประเทศอินเดีย-เรือบรรทุกน้ำมันดิบและก๊าซ LPG ติดธงอินเดียได้รับการอนุมัติอย่างชัดเจนจากทางการอิหร่าน โดยมีเรือหลายลำที่ได้รับการยืนยันว่าเดินทางข้ามไปได้อย่างปลอดภัย หลังจากการเจรจาทางการทูตโดยตรงและท่าทีที่เป็นกลางของอินเดียในความขัดแย้งนี้

ประเทศปากีสถาน – ถูกบรรจุอยู่ในรายชื่อประเทศที่ทางการอิหร่านอนุญาตให้ผ่านได้อย่างปลอดภัย และมีรายงานการติดตามเรือบรรทุกน้ำมันติดธงปากีสถานอย่างน้อยหนึ่งลำที่เดินทางออกจากอ่าวผ่านช่องแคบฮอร์มุซในช่วงกลางเดือนมีนาคม

ประเทศรัสเซีย- อิหร่านได้อนุญาตอย่างเป็นทางการให้เรือพาณิชย์ของรัสเซียใช้ช่องแคบได้ ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความสอดคล้องทางยุทธศาสตร์ที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น และการสนับสนุนของรัฐบาลมอสโกที่มีต่อรัฐบาลเตหะรานท่ามกลางภาวะสงคราม

 ประเทศอิรัก-การเดินเรือของอิรักถูกรวมอยู่ในกลุ่มประเทศที่อิหร่านอธิบายว่าเป็น “มิตร” โดยอนุญาตให้ผ่านได้ภายใต้กฎระเบียบด้านความปลอดภัยของอิหร่าน เนื่องจากจุดยืนทางการเมืองของรัฐบาลแบกแดด และความใกล้ชิดทางภูมิศาสตร์

ประเทศมาเลเซีย-เรือบรรทุกน้ำมันของมาเลเซียได้รับอนุญาตให้ผ่านหลังจากการเจรจาโดยตรงระหว่างรัฐบาลกัวลาลัมเปอร์ และเตหะราน โดยอิหร่านได้ให้ข้อยกเว้นค่าธรรมเนียมการผ่านทางเพื่อเป็นการยกย่องความสัมพันธ์ทางการทูต

ประเทศไทย- เรือบรรทุกน้ำมันของไทยได้รับอนุญาตให้ผ่านหลังจากการประสานงานทางการทูต แม้ว่าก่อนหน้านี้จะมีเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับเรือของไทยก็ตาม ตามรายงานระดับภูมิภาคและรายงานของรัฐบาลประเทศศรีลังกา- ศรีลังกาได้รับการกล่าวขอบคุณต่อสาธารณะจากเจ้าหน้าที่อิหร่าน และถูกรวมอยู่ในกลุ่มประเทศที่เรือได้รับอนุญาตให้ผ่าน โดยอ้างถึงความร่วมมือด้านมนุษยธรรมและโลจิสติกส์ในช่วงสงครามประเทศบังกลาเทศ-บังกลาเทศได้รับการระบุชื่อจากเจ้าหน้าที่อิหร่านว่าได้มีการประสานงานเรื่องการเดินเรือ และได้รับการปฏิบัติในฐานะรัฐฉันมิตรที่มีสิทธิ์ได้รับการอนุญาตให้ผ่านได้ในวงจำกัด

ประเทศตุรกี-ยังสามารถส่งเรือบางลำผ่านช่องแคบได้ แม้ว่าจะมีรายงานระบุว่า มีเรือกว่าสิบกว่าลำที่ถูกระบุว่าจอดลอยลำอยู่ใกล้ช่องแคบและกำลังรอการอนุมัติ ณ วันเสาร์ อับดุลคาดีร์ อูราลโอกลู (Abdülkadir Uraloğlu) รัฐมนตรีว่าการกระทรวงคมนาคมของตุรกี กล่าวกับข่าวท้องถิ่นว่า เรือ 2 ลำจากทั้งหมด 15 ลำที่อยู่ใกล้ช่องแคบได้เดินทางผ่านไปแล้ว

 ตามรายงานข่าวเมื่อ 4 เมษายน 2569 ประเทศฝรั่งเศส และอิตาลี  ได้ร้องขอเจรจากับรัฐบาลเตหะราน เพื่อขออนุญาตให้เรือของตนเดินทางผ่านช่องแคบ โดยเรือลำแรกของฝรั่งเศส (แต่ติดธงมอลตา) ได้เดินทางผ่านไปเมื่อวันศุกร์ แม้ว่าจะยังคงต้องรอดูกันต่อไปว่าฝรั่งเศสจะได้รับสิทธิ์เข้าถึงอย่างเต็มรูปแบบ หรือได้รับการเข้าถึงแบบจำกัดในลักษณะเดียวกับที่ตุรกีได้รับหรือไม่

 ประเทศญี่ปุ่นก็ได้เริ่มส่งเรือผ่านช่องแคบเช่นกัน โดยเรือลำแรกเดินทางผ่านไปเมื่อวันพฤหัสบดี มีเรือที่เกี่ยวข้องกับญี่ปุ่นจำนวน 45 ลำที่จอดนิ่งอยู่ในอ่าวเปอร์เซียมาเป็นเวลาหลายสัปดาห์แล้ว ตามรายงานของหนังสือพิมพ์ The Japan Times อย่างไรก็ตาม เจ้าหน้าที่รายหนึ่งกล่าวกับสำนักข่าวว่า ยังไม่เป็นที่แน่ชัดว่าเหตุใดเรือลำดังกล่าวจึงได้รับอนุญาตให้เดินทางผ่านในช่วงเวลานี้

—

IMCT NEWS 06-04-2026

ที่มา https://www.newsweek.com/countries-transiting-strait-hormuz-passage-11783702