ในพระราชพิธีบำเพ็ญพระราชกุศลพระอัฐิ พลตรี พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์ ณ วัดราชบพิธฯ สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี หรือ สมเด็จย่า เสด็จฯ มายังสถานที่ประกอบพิธีสำคัญ ท่ามกลางบรรยากาศอันสงบขรึม เต็มไปด้วยความเคารพและความเศร้าโศก

เบื้องพระพักตร์นั้น หม่อมเอลิสะเบธ จักรพงษ์ ณ อยุธยา หม่อมในพระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์ และหม่อมราชวงศ์นริศรา จักรพงษ์ ธิดาเพียงคนเดียว ต่างน้อมหมอบกราบเฝ้ารับเสด็จ กริยามารยาทอันงดงามของทั้งสองปรากฏดุจภาพจำแห่งความจงรักภักดีและการรู้จักวางตนอย่างเหมาะสมในพระราชพิธี สะท้อนถึง “วัฒนธรรมแห่งความนอบน้อม” ซึ่งฝังรากลึกอยู่ในราชสกุลไทย

สิ่งที่น่าประทับใจในภาพนี้ ไม่เพียงเป็นการแสดงความเคารพต่อสมเด็จย่าเท่านั้น หากยังสะท้อนให้เห็นความประสานกลมกลืนระหว่าง “หม่อม” ชาวต่างชาติอย่างหม่อมเอลิสะเบธ กับราชสกุลไทยอย่างแท้จริง เธอเรียนรู้ เข้าใจ และยึดถือมารยาทไทยได้อย่างสมบูรณ์แบบ จนกลายเป็นภาพที่บ่งบอกถึงความงามเหนือเชื้อชาติและกาลเวลา

นี่จึงไม่ใช่เพียงภาพแห่งความอาลัยในพิธีสำคัญ แต่ยังเป็นภาพที่เล่าเรื่องความภักดี ความนอบน้อม และความงามในกริยาของสตรีฝ่ายใน ที่ยังคงตราตรึงอยู่ในความทรงจำของประวัติศาสตร์

( ที่มา :เล่าเรื่องสยามแต่ปางก่อน)