INSIDE INSIGHT | “ชัยทัศน์”

ประจำวันที่ 15 ตุลาคม  2569

กรณีอดีตนายอำเภอบ้านสร้าง กับบททดสอบความเป็นธรรมในระบบราชการไทย

คำสั่ง“โยกย้าย” อาจจัดการสถานการณ์ทางปกครองได้ 

แต่การสร้างความเชื่อมั่นต้องอาศัยข้อเท็จจริงที่ตรวจสอบได้ พร้อมหลักประกันว่าข้าราชการจะทำงานด้วยความรับผิดชอบ ไม่ใช่ความหวาดกลัว

                     กรณี อดีตนายอำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรี ถูกโยกย้ายท่ามกลางข้อวิจารณ์เรื่องการประสานงานและการรับมืออุทกภัย กำลังกลายเป็นประเด็นที่ใหญ่กว่าการเปลี่ยนตัวข้าราชการในพื้นที่ เพราะสิ่งที่สังคมกำลังจับตาไม่ใช่เพียงว่าใครทำงานบกพร่องหรือใครตัดสินใจถูกต้อง  แต่รวมถึง“วิธี” ใช้อำนาจ   การชี้แจงเหตุผล และกระบวนการสร้างความเป็นธรรม เมื่อคำสั่งทางปกครองเกิดขึ้นแล้ว คำถามสำคัญจึงไม่ใช่ว่ารัฐมีอำนาจโยกย้ายหรือไม่  หากเป็นการใช้อำนาจนั้นมีข้อมูลรองรับเพียงใด และประชาชนสามารถตรวจสอบเหตุผลได้มากน้อยแค่ไหน

คำสั่งย้ายยุติสถานการณ์ได้ แต่ไม่ได้ตอบทุกข้อสงสัย

                                ลำดับเหตุการณ์มีความสำคัญต่อการประเมินเรื่องนี้ เมื่ออดีตผู้ว่าราชการจังหวัดปราจีนบุรี ลงนามเสนอโยกย้ายนายอำเภอตั้งแต่วันที่ 30 กันยายน 2569 ต่อมาอธิบดีกรมการปกครองลงนามคำสั่งให้ไปช่วยราชการ มีผลตั้งแต่วันที่ 7 ตุลาคม ก่อนที่กระทรวงมหาดไทยจะมีคำสั่งย้ายไปดำรงตำแหน่งนายอำเภอลำสนธิ จังหวัดลพบุรี มีผลวันที่ 9 ตุลาคม ขณะที่นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย วิจารณ์การทำงานของนายอำเภอในที่ประชุมเมื่อวันที่ 7 ตุลาคม ลำดับเวลานี้แสดงให้เห็นว่า หนังสือเสนอโยกย้ายและคำสั่งช่วยราชการเกิดขึ้นก่อนคำวิจารณ์ของนายกรัฐมนตรี จึงไม่ควรสรุปว่าคำพูดดังกล่าวเป็นต้นเหตุของคำสั่งแรกโดยตรง  อย่างไรก็ตาม การที่มีคำสั่งแล้วไม่ได้ทำให้ข้อสงสัยเรื่องการทำงานและความเหมาะสมของการตัดสินใจหมดไปโดยอัตโนมัติ

เมื่อความรับผิดชอบเสี่ยงถูกแทนที่ด้วยความกลัว

                               สิ่งที่ควรพิจารณาในระดับระบบราชการ คือผลที่กรณีเช่นนี้อาจส่งต่อไปถึงข้าราชการคนอื่น โดยเฉพาะผู้ปฏิบัติงานในสถานการณ์ฉุกเฉิน หากเจ้าหน้าที่มองว่าการตัดสินใจหน้างานอาจนำไปสู่การถูกตำหนิหรือโยกย้าย โดยยังไม่มั่นใจว่าจะมีโอกาสชี้แจงข้อเท็จจริงอย่างเป็นธรรมหรือไม่ ก็อาจเกิดแรงจูงใจให้เลือกวิธีที่ปลอดภัยต่อตนเอง มากกว่าการตัดสินใจอย่างรับผิดชอบต่อประชาชน นี่เป็นความเสี่ยงเชิงระบบ ไม่ใช่ข้อสรุปว่ากรณีนี้พิสูจน์แล้วว่าข้าราชการกำลังทำงานด้วยความกลัว เพราะการบริหารภัยพิบัติต้องมีทั้งคำสั่งที่ชัดเจน การประสานงานที่มีประสิทธิภาพ และการประเมินผลงานอย่างจริงจัง แต่การตรวจสอบต้องแยกความผิดพลาดที่พิสูจน์ได้ออกจากความเห็นต่างในการทำงาน มิฉะนั้น ระบบอาจได้เจ้าหน้าที่ที่ระมัดระวังตัวมากขึ้น แต่ไม่ได้หมายความว่าจะได้การตัดสินใจที่ดีขึ้นเสมอไป

ฝ่ายบริหารมีคำชี้แจงแล้ว แต่ข้อมูลต้องตรวจสอบได้

                          รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทยคนหนึ่ง ชี้แจงเมื่อวันที่ 8 ตุลาคมว่า การโยกย้ายไม่ได้เป็นคำสั่งของนายกรัฐมนตรี โดยระบุว่าได้รับรายงานไปในทิศทางเดียวกันจากรองผู้ว่าราชการจังหวัดและผู้นำท้องถิ่น รวมถึงมีหนังสือเสนอโยกย้ายจากอดีตผู้ว่าราชการจังหวัด พร้อมกล่าวว่าหากตรวจสอบแล้วไม่พบความผิด ก็สามารถกลับไปปฏิบัติหน้าที่ได้ ขณะที่อดีตนายอำเภอยืนยันว่าตนทำหน้าที่อย่างเต็มที่และพร้อมรับคำสั่งผู้บังคับบัญชา ข้อมูลเหล่านี้ควรถูกนำมาพิจารณาอย่างครบถ้วน ไม่ใช่เลือกเชื่อฝ่ายใดเพราะตำแหน่งหรือกระแสสนับสนุนในสื่อสังคมออนไลน์ แต่คำชี้แจงจะสร้างความเชื่อมั่นได้มากขึ้นเมื่อมีข้อมูลที่ตรวจสอบได้ว่า ปัญหาการประสานงานเกิดขึ้นอย่างไร มีเหตุการณ์หรือหลักฐานใดประกอบ และหน่วยงานใช้หลักเกณฑ์ใดในการตัดสินใจ การเรียกร้องความโปร่งใสจึงไม่ใช่การปฏิเสธอำนาจผู้บังคับบัญชา แต่เป็นการทำให้อำนาจนั้นได้รับความเชื่อถือจากประชาชน

คำวิจารณ์ทางการเมืองต้องไม่กลายเป็นข้อสรุปแทนข้อเท็จจริง

                               เมื่อผู้นำรัฐบาลออกมาวิพากษ์วิจารณ์เจ้าหน้าที่ต่อหน้าที่ประชุมระดับชาติ น้ำหนักของคำพูดย่อมมากกว่าความเห็นทั่วไป เพราะผู้พูดมีทั้งอำนาจทางการเมืองและอำนาจบริหารในฐานะรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย การแสดงความไม่พอใจต่อการทำงานของเจ้าหน้าที่ไม่ใช่เรื่องที่ห้ามทำ แต่ควรแยกให้ชัดระหว่างการกำชับให้ปฏิบัติหน้าที่กับการทำให้สาธารณชนเข้าใจว่าบุคคลนั้นบกพร่องแล้ว ทั้งที่กระบวนการตรวจสอบยังต้องดำเนินต่อไป ในอีกด้านหนึ่ง การที่ประชาชนสนับสนุนนายอำเภอผ่านสื่อสังคมออนไลน์ก็ไม่ใช่หลักฐานว่าการปฏิบัติงานทุกขั้นตอนถูกต้องเช่นกัน สิ่งที่รัฐควรทำคืออธิบายข้อเท็จจริงให้ครบ เปิดพื้นที่ให้ตรวจสอบ และใช้กระบวนการประเมินที่ชัดเจน แทนการปล่อยให้ข้อถกเถียงกลายเป็นการแข่งขันระหว่างอำนาจของผู้บังคับบัญชากับเสียงสนับสนุนในโลกออนไลน์

ข้อสงสัยต้องตรวจสอบ ไม่ใช่ยกระดับเป็นข้อกล่าวหาล่วงหน้า

                        นอกจากประเด็นน้ำท่วม ยังมีการตั้งข้อสงสัยในสื่อเกี่ยวกับความขัดแย้งเรื่องโรงงานขยะรีไซเคิลและกลุ่มทุนในพื้นที่ปราจีนบุรี โฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรีกล่าวปฏิเสธการเชื่อมโยงดังกล่าว และระบุว่ารายละเอียดเรื่องเหตุผลการโยกย้ายควรสอบถามผู้ว่าราชการจังหวัดที่เสนอเรื่อง ขณะเดียวกัน รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทยก็กล่าวว่าพร้อมตรวจสอบหากมีข้อมูลเกี่ยวข้อง ประเด็นนี้จึงควรนำเสนอในฐานะข้อสงสัยที่ยังต้องพิสูจน์ ไม่ใช่ข้อเท็จจริงว่าการโยกย้ายเกิดจากการคัดค้านกลุ่มทุน สิ่งที่เหมาะสมคือการตรวจสอบเอกสาร ลำดับเหตุการณ์ และหลักฐานที่เกี่ยวข้อง โดยไม่กล่าวหาบุคคลใดเกินกว่าข้อมูลที่มี การตรวจสอบอย่างรอบคอบจะช่วยให้สังคมแยกข้อเท็จจริงออกจากการคาดการณ์ และป้องกันไม่ให้ข่าววิเคราะห์กลายเป็นการตัดสินบุคคลก่อนกระบวนการตรวจสอบ

ความเข้มแข็งของรัฐต้องมีทั้งอำนาจและความเป็นธรรม

                            ระบบราชการจำเป็นต้องมีผู้บังคับบัญชาที่ตัดสินใจได้รวดเร็ว โดยเฉพาะในสถานการณ์ภัยพิบัติ แต่ความรวดเร็วควรเดินควบคู่กับเหตุผลที่ตรวจสอบได้และกระบวนการที่เปิดโอกาสให้ผู้เกี่ยวข้องชี้แจง ข้าราชการต้องรับผิดชอบต่อผลการทำงาน ขณะเดียวกันผู้ใช้อำนาจก็ต้องรับผิดชอบต่อหลักเกณฑ์และข้อมูลที่นำมาใช้ตัดสินใจ กรณีอดีตนายอำเภอบ้านสร้างจึงควรเป็นโอกาสทบทวนมาตรฐานการประเมินผลงานในภาวะวิกฤต วิธีจัดการความเห็นต่างระหว่างหน่วยงาน และแนวทางสื่อสารของผู้มีอำนาจต่อสาธารณะ เพราะความสำเร็จของการบริหารราชการไม่ได้วัดจากการที่คำสั่งได้รับการปฏิบัติตามเพียงอย่างเดียว แต่ต้องวัดจากความสามารถในการแก้ปัญหาให้ประชาชน พร้อมรักษาความรับผิดชอบ ความเป็นธรรม และความเชื่อมั่นต่อระบบราชการไว้พร้อมกัน