ถ้าผมบอกว่า มีคนที่เป็นทั้ง แชมป์หมากรุกตอนเด็ก, นักออกแบบเกมขายล้านชุดตอนวัยรุ่น, นักประสาทวิทยาตอนโต, ผู้สร้าง AI ที่ชนะแชมป์โลกหมากล้อม, และผู้ได้ Nobel Prize ในปีเดียวกับที่ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์อัศวินจากกษัตริย์อังกฤษ
คุณจะเชื่อไหมครับว่า ทั้งหมดนี้คือ คนเดียวกัน?
เขาคือ Demis Hassabis — CEO ของ Google DeepMind
1) เด็กอัจฉริยะจาก North London
Demis Hassabis เกิดวันที่ 27 กรกฎาคม 1976 ที่ลอนดอน ประเทศอังกฤษ พ่อเป็นชาวกรีก-ไซปรัส แม่เป็นชาวจีน-สิงคโปร์ โตมาใน North London
ตอนอายุ 4 ขวบ เขาเห็นพ่อกับลุงเล่นหมากรุก แล้วขอเล่นด้วย
เด็ก 4 ขวบเล่นหมากรุกครับ ไม่ใช่แค่เล่นธรรมดา แต่เรียนรู้ได้ทันที
อายุ 8 ขวบ เขาเป็นนักหมากรุกเยาวชนอันดับต้นๆ ของอังกฤษ แล้วใช้เงินรางวัลจากการแข่งหมากรุก ซื้อคอมพิวเตอร์ ZX Spectrum 48K เครื่องแรก จากนั้นก็สอนตัวเองเขียนโปรแกรมจากหนังสือ
อายุ 13 ขวบ ได้ระดับ Chess Master ด้วย Elo Rating 2300 เป็นนักหมากรุกอายุต่ำกว่า 14 อันดับ 2 ของโลก
เกิดมาไม่เคยเห็นเด็กที่ทำได้ทุกอย่างเร็วขนาดนี้ครับ
2) อายุ 17 เขียนเกมขายล้านชุด
ตอนอายุ 17 Hassabis เข้าทำงานที่ Bullfrog Productions บริษัทเกมชื่อดัง โดยเป็น Lead Programmer ของเกม Theme Park ที่ขายได้หลายล้านชุดทั่วโลก และได้รางวัล Golden Joystick Award
คิดดูว่า… เด็กอายุ 17 ครับ เขียน AI สำหรับเกมที่คนทั้งโลกเล่น
หลังจากนั้นเขาเข้า Cambridge University เรียน Computer Science ได้เกียรตินิยมอันดับ 1 แบบ Double First (สอบทั้ง 2 ส่วนได้อันดับ 1 ทั้งคู่ ซึ่งหายากมาก)
ระหว่างเรียนก็ยังแข่งหมากรุกให้ Cambridge ในศึก Oxford-Cambridge ด้วย
3) “บางทีคนเก่งทั้งห้องนี้ ควรเอาสมองไปแก้ปัญหามะเร็งดีกว่า”
แต่จุดเปลี่ยนที่สำคัญที่สุดในชีวิต Hassabis เกิดขึ้นตอนแข่งหมากรุก
เขาเล่าว่า วันหนึ่งนั่งอยู่ในห้องแข่ง เต็มไปด้วยคนเก่งมากๆ ที่ใช้สมองทั้งหมดเพื่อ “ชนะเกมกระดาน”
แล้วเขาก็คิดว่า “บางทีคนเก่งทั้งห้องนี้ ควรเอาสมองไปแก้ปัญหามะเร็ง หรือปัญหาที่ใหญ่กว่านี้ดีกว่า”
ตั้งแต่วินาทีนั้น เขาตัดสินใจ ทิ้งหมากรุก
ไม่ใช่เพราะเบื่อ แต่เพราะรู้สึกว่ามันแคบเกินไปสำหรับชีวิตทั้งชีวิต เขาอยากใช้ “ทักษะการคิด” จากหมากรุก ไปแก้ปัญหาที่ใหญ่กว่า
นี่คือ Mindset ที่ทำให้ Demis Hassabis ต่างจากคนอื่นครับ
4) ตั้งบริษัทเกม → ล้ม → กลับมาเรียนต่อ
หลังจบ Cambridge เขาตั้งบริษัท Elixir Studios ทำเกม ได้สัญญากับ Vivendi และ Microsoft ออกเกม Republic: The Revolution และ Evil Genius
แต่บริษัทไม่ได้ประสบความสำเร็จเท่าที่หวัง และเขาขายหุ้นออกในปี 2005
สิ่งที่คนอื่นอาจมองว่า “ล้มเหลว” Hassabis กลับมองเป็น “จุดเปลี่ยน”
เขาตัดสินใจกลับไปเรียนต่อ PhD ด้าน Cognitive Neuroscience ที่ UCL เพื่อเข้าใจว่า “สมองมนุษย์จัดการกับความจำและจินตนาการยังไง”
งานวิจัย PhD ของเขาถูกวารสาร Science เลือกเป็น 1 ใน “Top 10 Scientific Breakthroughs of 2007”
จาก PhD ก็ไป Postdoc ที่ MIT และ Harvard
ทั้งหมดนี้เพื่อเป้าหมายเดียว — เข้าใจสมองมนุษย์ แล้วสร้าง AI ที่คิดได้เหมือนสมอง
5) DeepMind 2010 — “Solve intelligence, then use it to solve everything else.”
ปี 2010 Hassabis ร่วมกับ Shane Legg และ Mustafa Suleyman ก่อตั้ง DeepMind ที่ลอนดอน
Mission ของ DeepMind ชัดเจนมากครับ: “Solve intelligence, then use it to solve everything else.” — แก้ปัญหาเรื่อง ‘ความฉลาด’ ให้ได้ก่อน แล้วค่อยใช้ ‘ความฉลาด’ ไปแก้ปัญหาอื่นทั้งหมด
ฟังดูบ้าบิ่น แต่ Hassabis จริงจังมาก
DeepMind เริ่มจากการสอน AI เล่นเกม Atari ยุค 70s-80s โดยไม่บอกกติกา ให้ AI เรียนรู้เอง ผลลัพธ์คือ AI เล่นเกมได้เก่งกว่ามนุษย์
ปี 2014 Google ซื้อ DeepMind ไปด้วยมูลค่ากว่า 500 ล้านดอลลาร์ เป็นดีลที่ใหญ่ที่สุดของ Google ในยุโรป ณ ตอนนั้น
6) AlphaGo 2016 — วันที่โลกเงียบ
เดือนมีนาคม 2016 กรุงโซล ประเทศเกาหลีใต้ คนดูสดกว่า 200 ล้านคนทั่วโลก
AlphaGo ของ DeepMind ท้าชิง Lee Sedol แชมป์โลกหมากล้อม (Go) เกมกระดานที่ซับซ้อนที่สุดในโลก
ทำไมมันสำคัญ? เพราะหมากล้อมมี “ตาเดินที่เป็นไปได้” มากกว่าจำนวนอะตอมในจักรวาลทั้งจักรวาลครับ หมากรุกมีประมาณ 10 ยกกำลัง 47 แต่หมากล้อมมี 10 ยกกำลัง 170
AI จะชนะเกมนี้ได้ ไม่สามารถใช้ “Brute Force” คำนวณทุกตาได้ มันต้อง “คิดเป็น” ต้อง “มีสัญชาตญาณ”
ผลลัพธ์? AlphaGo ชนะ Lee Sedol 4-1
ตอนที่ Lee Sedol แพ้เกมแรก เขาพูดไม่ออก นั่งนิ่งอยู่นาน
แต่ที่น่าทึ่งกว่านั้นคือ ในเกมที่ 2 AlphaGo เดิน “Move 37” ซึ่งเป็นตาเดินที่ไม่เคยมีมนุษย์คนไหนเดินมาก่อนในประวัติศาสตร์ 2,500 ปีของหมากล้อม ผู้เชี่ยวชาญทุกคนตกตะลึง เพราะมันเป็นตาเดินที่ “สวยงาม” และ “อัจฉริยะ”
AI ไม่ได้แค่ชนะ มันคิดในแบบที่มนุษย์ไม่เคยคิดมาก่อน
7) AlphaGo Zero — AI ที่ไม่ต้องเรียนจากมนุษย์
แต่เรื่องยังไม่จบครับ
หลัง AlphaGo ชนะ Lee Sedol DeepMind สร้าง AlphaGo Zero ซึ่ง เรียนรู้หมากล้อมจากศูนย์ ไม่ต้องเรียนจากมนุษย์เลย แค่รู้กติกา แล้วเล่นกับตัวเองซ้ำแล้วซ้ำเล่า
ผลลัพธ์? AlphaGo Zero ชนะ AlphaGo (ตัวที่ชนะ Lee Sedol) 100-0 ครับ ไม่แพ้แม้แต่ตาเดียว
ต่อมา Alpha Zero ก็เอาวิธีเดียวกันไปเล่นกับ Shogi (หมากรุกญี่ปุ่น) ชนะทั้ง 3 เกม
เท่ากับว่า AI ของ Hassabis พิสูจน์แล้วว่า “ไม่ต้องเรียนจากมนุษย์ ก็เก่งกว่ามนุษย์ได้”
8) AlphaFold — แก้ปริศนา 50 ปีของวิทยาศาสตร์
ปี 2016 Hassabis เริ่มหันมาใช้ AI แก้ปัญหาวิทยาศาสตร์จริงๆ ครับ
ปัญหาแรกที่เขาเลือกคือ “Protein Folding Problem” ปริศนาที่นักชีววิทยาแก้ไม่ได้มา 50 ปี
ผมอธิบายง่ายๆ นะครับ โปรตีนคือ “เครื่องจักรจิ๋ว” ในร่างกาย ทุกอย่างตั้งแต่ย่อยอาหาร ต่อสู้กับเชื้อโรค ไปจนถึงสร้างกล้ามเนื้อ ล้วนใช้โปรตีน
แต่ปัญหาคือ โปรตีนแต่ละตัวจะ “พับตัว” เป็นรูปร่าง 3 มิติที่ซับซ้อนมาก และรูปร่างนั้นกำหนดว่ามันทำอะไรได้ ถ้ารู้รูปร่าง ก็ออกแบบยาได้ แต่การหารูปร่างด้วยวิธีเดิม ใช้เวลาหลายเดือนถึงหลายปี ต่อโปรตีน 1 ตัว
AlphaFold ทำได้ใน ไม่กี่นาที ครับ
ปี 2018 AlphaFold ชนะการแข่งขัน CASP (มหกรรมทำนายโครงสร้างโปรตีน) สมัยแรก
ปี 2020 AlphaFold 2 ชนะ CASP อีกครั้ง ด้วยความแม่นยำที่ “เทียบเท่ากับการทดลองจริง” ผู้จัดงานประกาศว่า “ปัญหานี้ถูกแก้แล้วโดยพื้นฐาน”
จากนั้น Hassabis ใช้ AlphaFold ทำนายโครงสร้างโปรตีน ทุกตัว ที่โลกรู้จัก กว่า 200 ล้านโปรตีน จากสิ่งมีชีวิตกว่า 1 ล้านสปีชีส์
และที่สำคัญที่สุด เขาเปิดให้ใช้ฟรีทั้งหมด นักวิจัยกว่า 500,000 คน จาก 190 ประเทศ เข้าถึงแล้ว
วารสาร Science เลือก AlphaFold เป็น “Breakthrough of the Year 2021” วารสาร Nature เลือกเป็น “Method of the Year 2021”
9) Nobel Prize สาขาเคมี 2024 — ทั้งที่ไม่ได้จบเคมี
ปี 2024 Demis Hassabis ได้ Nobel Prize สาขาเคมี ร่วมกับ John Jumper จาก DeepMind และ David Baker จากมหาวิทยาลัย Washington
สิ่งที่น่าทึ่งคือ Hassabis ไม่ได้จบเคมีครับ เขาจบ Computer Science กับ Cognitive Neuroscience
แต่ AI ของเขาแก้ปัญหา “เคมี” ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดปัญหาหนึ่งของศตวรรษได้
เอาจริงๆ นี่คือบทเรียนที่สำคัญมากสำหรับยุค AI ครับ AI ไม่สนว่าคุณจบอะไรมา มันสนว่าคุณ “แก้ปัญหา” ได้หรือเปล่า
ปีเดียวกัน Hassabis ยังได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์อัศวิน (Knighthood) จากกษัตริย์อังกฤษด้วย กลายเป็น “Sir Demis Hassabis”
Nobel Prize + Knighthood ในปีเดียวกัน ครับ
10) Gemini — AI รุ่นถัดไปของ Google
นอกจาก AlphaFold แล้ว Hassabis ยังเป็นคนอยู่เบื้องหลัง Gemini ซึ่งเป็น AI Model รุ่นใหม่ของ Google ที่แข่งกับ GPT ของ OpenAI
ปี 2023 Google ควบรวม DeepMind กับ Google Brain เข้าด้วยกัน เป็น Google DeepMind โดยมี Hassabis เป็น CEO
เท่ากับว่า วันนี้ Hassabis ไม่ได้แค่ทำ AI เพื่อวิทยาศาสตร์ เขาคุม AI ทั้งจักรวรรดิของ Google ด้วย
เขาเปรียบเหมือนคนที่เล่นหมากรุกกับหมากล้อมพร้อมกัน สนามวิทยาศาสตร์กับสนามธุรกิจ ทั้ง 2 กระดาน
11) 5 ครั้งแชมป์โลก Mind Sports — เรื่องที่หลายคนไม่รู้
ที่น่าตลกนิดนึงคือ Hassabis ไม่ได้เก่งแค่หมากรุกครับ
เขาชนะ Pentamind World Championship ที่ London Mind Sports Olympiad 5 ปีซ้อน (1998-2003) ซึ่งเป็นการแข่งขันที่ต้องเก่งหลายเกมพร้อมกัน
เขายังชนะ Decamentathlon 2 ปี (2003-2004) เป็นแชมป์โลกเกม Diplomacy และแข่ง World Series of Poker ถึง 6 ฤดูกาล
ส่วนตัวผมคิดว่า ความเก่งหลายด้านพร้อมกันนี่แหละ ที่ทำให้ Hassabis สร้าง DeepMind ได้ เขาไม่ได้มองโลกจาก “มุมเดียว” เขามองจากทุกมุม
12) ต่างจาก OpenAI ยังไง?
หลายคนถามว่า DeepMind กับ OpenAI ต่างกันยังไง
พูดตรงๆ ครับ OpenAI เน้นสร้างผลิตภัณฑ์ที่คนใช้ได้ทันที เช่น ChatGPT
แต่ DeepMind ภายใต้ Hassabis เน้น “ใช้ AI แก้ปัญหาวิทยาศาสตร์พื้นฐาน” เช่น โปรตีน ยา พลังงาน สภาพภูมิอากาศ
Hassabis เคยพูดว่า “เป้าหมายของเราคือ สร้าง AI แล้วใช้มันเป็นเครื่องมือเร่งการค้นพบทางวิทยาศาสตร์ เพื่อเข้าใจโลกรอบตัวเราให้ดีขึ้น”
ทั้ง 2 แนวทางสำคัญทั้งคู่ แต่ของ Hassabis มีศักยภาพที่จะเปลี่ยนโลกในระดับที่ลึกกว่า
13) บทเรียนจาก Hassabis — สำหรับคนไทย
เรื่องของ Demis Hassabis สอนอะไรเราบ้างครับ
หนึ่ง — อย่ากลัวที่จะข้ามสาย เขาเป็นนักหมากรุก → นักออกแบบเกม → นักประสาทวิทยา → นักวิจัย AI → CEO → Nobel Laureate ทุกอย่างเชื่อมกันหมด
สอง — ทิ้งสิ่งที่ “เก่ง” เพื่อไปทำสิ่งที่ “สำคัญกว่า” เขาทิ้งหมากรุกทั้งที่เก่งมาก เพราะรู้สึกว่ามันแคบเกินไป ความกล้าแบบนี้หาได้ยาก
สาม — ล้มแล้วลุก บริษัทเกมของเขาไม่ได้ประสบความสำเร็จ แต่เขากลับไปเรียนต่อ PhD แล้วสร้าง DeepMind ที่ใหญ่กว่าเดิมหลายเท่า
สี่ — ให้คืนโลก AlphaFold ให้ใช้ฟรี 200 ล้านโปรตีน ทั้งที่จะขายได้มหาศาล นี่คือจิตสำนึกของนักวิทยาศาสตร์ตัวจริง
14) ทิ้งท้าย — จากเด็ก 4 ขวบเล่นหมากรุก สู่คนที่จะแก้ทุกปัญหาของมนุษย์
Demis Hassabis อายุ 49 ปีในวันนี้ เขาคือ CEO ของ Google DeepMind ที่มีนักวิจัยกว่า 2,000 คน ตีพิมพ์ Paper กว่า 2,000 ชิ้น ในวารสารระดับ Nature และ Science กว่า 20 ฉบับ
เขาได้ทุกรางวัลที่นักวิทยาศาสตร์ฝันถึง — Nobel Prize, Breakthrough Prize, Lasker Award, Knighthood, Fellow of Royal Society
แต่สิ่งที่ทำให้ Hassabis ต่างจากคนอื่นจริงๆ คือ เขาไม่ได้แค่ “สร้าง AI” เขาใช้ AI “แก้ปัญหาที่ใหญ่ที่สุดของมนุษย์”
เมื่อ 45 ปีก่อน เด็ก 4 ขวบคนหนึ่งใน North London เห็นพ่อกับลุงเล่นหมากรุก แล้วขอเล่นด้วย
วันนี้ เด็กคนนั้นกำลังเล่น “หมากรุก” กับปัญหาที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของมนุษยชาติ — มะเร็ง โรคระบาด พลังงาน สิ่งแวดล้อม
และถ้าถามว่า “เขาจะชนะไหม?” ส่วนตัวผมคิดว่า ประวัติศาสตร์บอกเราว่า อย่าพนันสู้ Demis Hassabis ครับ