มีคุณหมอส่งข้อความมาว่า “ดูตัวเลขการรักษาเลิกบุหรี่ พบว่าคนที่เลิกบุหรี่สำเร็จมีน้อยมาก ทั้งๆ ที่เราเพิ่มการคัดกรอง ให้บริการผ่านร้านยา และยาฟรี มีคลินิกฟ้าใส รวมถึง application แจ้งเตือนแล้ว อาจารย์คิดว่า ปัจจัยหรือสาเหตุที่ทำให้การเลิกบุหรี่สำเร็จ ของประเทศไทย เป็นไปได้ยาก และควรมีข้อเสนอแนะเชิงนโยบายที่ควรขับเคลื่อนเพิ่มจากเดิมอย่างไร”
ขอตอบว่าการทำให้คนสูบบุหรี่เลิกสูบ มี 2 วิธี คือ
1 รักษาคนที่สูบบุหรี่ในการเลิกสูบ( Individual approach) ตามที่มีหมอบรรยายมาต้นบทความ
2 ทำสภาพแวดล้อม ที่จะเอื้อ/ส่งเสริมให้คนเลิกสูบ( Population approach)
วิธีที่ 1 การรักษาให้เลิกสูบบุหรี่
เนื่องจากนิโคตินในบุหรี่ทุกชนิด มีฤทธิ์เสพติดที่รุนแรงมากๆ การรักษาเพื่อเลิกบุหรี่จึงไม่ใช่เรื่องง่าย
สถิติพบว่า 7 ใน 10 คนของวัยรุ่นไทยที่ติดบุหรี่เลิกสูบไม่ได้ตลอดชีวิต
การรักษาให้เลิกสูบบุหรี่ ต้องใช้ทรัพยากร ทั้งแรงงานและงบประมาณมาก(Labor intensive and significant budgetary support)
จุดอ่อนของเราคือ เรายังไม่สามารถทำให้การรักษาเลิกบุหรี่ อยู่ในงานประจำของบุคลากรสาธารณสุขทุกแขนง ที่ให้บริการรักษาผู้ป่วยทุกคน ที่จะต้องซักประวัติการสูบบุหรี่ เตือน/แนะนำสั้นๆให้เลิกสูบในคนไข้ทุกคน
วิธีที่ 2 การทำสภาพแวดล้อม ที่จะเอื้อ/ส่งเสริมให้คนเลิกสูบบุหรี่
สภาพแวดล้อมทางกายภาพ เช่นการห้ามสูบในที่สาธารณะ ในที่ทำงาน และในบ้าน ที่มีการปฏิบัติอย่างจริงจัง
ระดับสังคม ต้องทำให้เกิดค่านิยมว่าการสูบบุหรี่ไม่ใช่พฤติกรรมที่ปกติ และการไม่สูบบุหรี่ในที่ที่กฏหมายห้ามสูบ รวมทั้งในบ้าน เป็นการเคารพสิทธิของคนที่ไม่สูบบุหรี่ ที่ไม่สมควรจะได้รับอันตรายจากควันบุหรี่ที่คนอื่นสูบ
สภาพ/ปัจจัยแวดล้อมอื่นคือด้านนโยบาย การขึ้นภาษีที่ทำให้บุหรี่แพงขึ้น การลดจำนวนร้านขายบุหรี่ การห้ามเติมสารปรุงแต่งกลิ่นรสในผลิตภัณฑ์บุหรี่ การห้ามโฆษณาส่งเสริมการขาย การควบคุมบุหรี่เถื่อน การเตือนพิษภัยผ่านซองบุหรี่ และการรณรงค์ผ่านสื่อต่างๆ
คนไทยที่เลิกสูบบุหรี่ได้ 90% เลิกด้วยตนเอง จากสภาพแวดล้อม/ที่จะเอื้อ ส่งเสริม ให้คนเลิกสูบบุหรี่
การทำให้คนเลิกสูบบุหรี่ด้วยวิธีที่ 2 มีความสำคัญมากและ“ขาดไม่ได้เลย” ที่ต้องเน้น ในระดับนโยบาย
ปัญหาของเราคือ เราต้องเพิ่มความพยายามลดคนสูบบุหรี่ ผ่านวิธีที่ 2 ผ่านการกำหนดนโยบายของหน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้อง
นอกเหนือจากเราต้องทำให้บุคลากรสาธารณสุขทุกคน มีส่วนร่วมในการเตือนสั้นๆให้คนสูบบุหรี่เลิกสูบในงานประจำ
หากเราต้องการให้การรักษาเพื่อเลิกบุหรี่ในประเทศไทย ได้ผลดีกว่าที่เป็นอยู่
ศ.นพ ประกิต วาทีสาธกกิจ 16 มิถุนายน 2569