INSIDE INSIGHT | “ชัยทัศน์”
ประจำวันที่ 19 พฤศจิกายน 2569
72 ชั่วโมงแรก…โลกเร่งตั้งรับภัยพิบัติ !
กระเป๋าฉุกเฉินกลายเป็นเกราะประชาชน รับมือธรรมชาติ,สงครามไซเบอร์ ที่อาจกระทบชีวิตโดยไม่ทันตั้งตัว
จากยุโรปถึงเอเชีย หลายประเทศยกระดับการพึ่งพาตนเอง ขณะที่ไทยเตรียมแผนรับมือวิกฤตหลายรูปแบบ ท่ามกลางโลกที่ความเสี่ยงเชื่อมโยงถึงกัน
การเตรียมกระเป๋าฉุกเฉินเพื่อดำรงชีพอย่างน้อย 72 ชั่วโมง กำลังกลายเป็นแนวทางสำคัญในการสร้างความพร้อมให้ประชาชนในหลายประเทศทั่วโลก ท่ามกลางภัยคุกคามที่มีความซับซ้อน ตั้งแต่ภัยธรรมชาติรุนแรง ความขัดแย้งทางทหาร ไปจนถึงการโจมตีทางไซเบอร์ที่อาจทำให้ระบบไฟฟ้า การสื่อสาร การเงิน และการขนส่งหยุดชะงัก แนวคิดดังกล่าวไม่ได้หมายถึงการคาดการณ์ว่าจะเกิดสงครามหรือภัยพิบัติครั้งใหญ่ แต่เป็นการเตรียมความพร้อมสำหรับช่วงเวลาที่ระบบบริการตามปกติอาจไม่สามารถดำเนินการได้ ขณะที่ประเทศไทยก็เริ่มให้ความสำคัญกับการวางแผนรับมือวิกฤตหลายระดับมากขึ้น สะท้อนว่าในโลกยุคใหม่ ความปลอดภัยของประชาชนไม่ได้ขึ้นอยู่กับความสามารถของหน่วยงานรัฐเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับความพร้อมของแต่ละครัวเรือนด้วย
ภัยพิบัติในโลกปัจจุบันไม่ได้จำกัดอยู่เพียงเหตุการณ์ใดเหตุการณ์หนึ่ง เพราะภัยธรรมชาติ ความขัดแย้งระหว่างประเทศ และภัยไซเบอร์สามารถส่งผลกระทบต่อเนื่องถึงกันได้ แผ่นดินไหว น้ำท่วม พายุ และไฟป่าอาจทำให้ระบบไฟฟ้า ประปา และการคมนาคมเสียหาย ขณะที่สงครามสามารถกระทบเส้นทางขนส่ง พลังงาน และการจัดหาอาหาร ส่วนการโจมตีทางไซเบอร์ อาจมุ่งเป้าไปยังระบบธนาคาร การสื่อสาร และโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ หากเหตุการณ์เหล่านี้เกิดขึ้นพร้อมกัน ความเสียหายย่อมขยายตัวรวดเร็วกว่าการเกิดภัยเพียงประเภทเดียว ตัวอย่างเช่น เมื่อเกิดน้ำท่วมจนไฟฟ้าดับ ประชาชนอาจเผชิญปัญหาการติดต่อสื่อสาร การถอนเงิน และการจัดหาอาหารในเวลาเดียวกัน ความสะดวกสบายที่เคยพึ่งพาระบบดิจิทัลจึงอาจกลายเป็นจุดเปราะบางเมื่อระบบหยุดทำงาน

หลายประเทศกำลังผลักดันให้ประชาชนมีเสบียงและสิ่งจำเป็นสำหรับการดำรงชีวิตในช่วงแรกของเหตุฉุกเฉิน สหภาพยุโรปกำหนดยุทธศาสตร์ Preparedness Union Strategy เมื่อเดือนมีนาคม 2568 โดยส่งเสริมให้ประชาชนสามารถพึ่งพาตนเองได้อย่างน้อย 72 ชั่วโมง สหราชอาณาจักรเปิดแคมเปญ Be Ready เมื่อวันที่ 22 ตุลาคม 2569 เพื่อให้ครัวเรือนเตรียมพร้อมรับมือเหตุฉุกเฉินที่อาจกระทบไฟฟ้า น้ำประปา โทรศัพท์ และอินเทอร์เน็ต ขณะที่สวีเดนได้จัดส่งคู่มือ “In Case of Crisis or War” ให้ประชาชนกว่า 5.2 ล้านครัวเรือนในปี 2567 โดยเน้นการรับมือภัยธรรมชาติ เหตุฉุกเฉิน การโจมตีทางไซเบอร์ และความขัดแย้งทางทหาร ส่วนฟินแลนด์แนะนำให้ครัวเรือนสำรองอาหาร น้ำ ยา และสิ่งจำเป็นอย่างน้อย 72 ชั่วโมง ความแตกต่างของแต่ละประเทศอยู่ที่ระดับความเสี่ยงและระยะเวลาสำรองที่กำหนด แต่มีเป้าหมายร่วมกันคือ ลดการพึ่งพาความช่วยเหลือในช่วงแรก และเพิ่มความสามารถในการรับมือของประชาชน
สำหรับประเทศไทย สภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) ได้ชี้แจงเมื่อปลายเดือน ว่า ไม่เคยออกประกาศหรือขอให้ประชาชนกักตุนอาหาร ยา และสิ่งของจำเป็นเพื่อรับมือสถานการณ์สงครามในตะวันออกกลาง อย่างไรก็ตาม เมื่อวันที่ 4 พฤศจิกายน 2569 สมช. ได้ประชุมร่วมกับหน่วยงานภาครัฐและนักวิชาการ เพื่อประเมินสถานการณ์ความมั่นคงระหว่างประเทศและจัดทำแผนรองรับผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น โดยกำหนดแนวทางรับมือไว้ 4 สถานการณ์ พร้อมพิจารณาจัดตั้งศูนย์ปฏิบัติการติดตามสถานการณ์ และประสานงานกับกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) รวมถึงหน่วยงานประชาสัมพันธ์ เพื่อให้ข้อมูลแก่ประชาชนอย่างถูกต้องและทันเวลา ขณะที่ สมช. ระบุว่าไทยยังไม่ได้อยู่ในสถานการณ์วิกฤตโดยตรง และมีปริมาณอาหารหลักภายในประเทศเพียงพอ โดยเฉพาะข้าวซึ่งมีผลผลิตสูงกว่าความต้องการบริโภคภายในประเทศ ส่วนแนวทางจัดกระเป๋าฉุกเฉิน 72 ชั่วโมงของ ปภ. เป็นมาตรการเตรียมพร้อมรับมือภัยพิบัติที่มีอยู่เดิม ไม่ใช่คำสั่งกักตุนสินค้าเนื่องจากสงคราม ทั้งหมดสะท้อนการเตรียมความพร้อมของภาครัฐควบคู่กับการดูแลไม่ให้ประชาชนเกิดความตื่นตระหนก
การเตรียมกระเป๋าฉุกเฉิน 72 ชั่วโมงไม่จำเป็นต้องใช้เงินจำนวนมาก แต่ต้องคำนึงถึงสิ่งที่จำเป็นต่อการดำรงชีวิต ได้แก่ น้ำดื่มประมาณ 3 ลิตรต่อคนต่อวัน อาหารพร้อมรับประทาน ยาประจำตัวและชุดปฐมพยาบาล ไฟฉาย วิทยุใช้ถ่าน แบตเตอรี่สำรอง พาวเวอร์แบงก์ เงินสด เสื้อผ้าสำรอง และเอกสารสำคัญที่เก็บในซองกันน้ำ สำหรับครอบครัวที่มีเด็ก ผู้สูงอายุ ผู้ป่วย หรือสัตว์เลี้ยง ต้องเตรียมสิ่งจำเป็นให้เหมาะสมกับสมาชิกแต่ละคน นอกจากนี้ การมีแผนติดต่อญาติ จุดนัดพบ และเส้นทางอพยพยังช่วยลดความสับสนเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน เปรียบเทียบกับการใช้ชีวิตตามปกติที่ประชาชนสามารถซื้ออาหารหรือถอนเงินได้ทุกเวลา ในสถานการณ์ที่ระบบขนส่งและบริการหยุดชะงัก สิ่งของพื้นฐานเหล่านี้อาจกลายเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้ครอบครัวดำรงชีวิตต่อไปได้โดยไม่ต้องพึ่งพาความช่วยเหลือในทันที
สังคมยุคใหม่ก้าวหน้าไปไกลจนมนุษย์แทบไม่ต้องพกเงินสด ไม่ต้องจำหมายเลขโทรศัพท์ และสามารถจัดการชีวิตได้ด้วยสมาร์ตโฟนเครื่องเดียว แต่ความสะดวกสบายดังกล่าวกลับมีข้อจำกัดเมื่อไฟฟ้าดับ อินเทอร์เน็ตขัดข้อง หรือระบบชำระเงินหยุดทำงาน เงินในบัญชีอาจมีมากเพียงใดก็ไม่อาจรับประกันว่าจะซื้ออาหารได้ในเวลาที่ต้องการ สมาร์ตโฟนราคาแพงอาจเหลือเพียงอุปกรณ์ที่รอแบตเตอรี่หมด ขณะที่วิทยุใส่ถ่าน ไฟฉาย และเงินสดจำนวนหนึ่งกลับกลายเป็นสิ่งที่มีประโยชน์อย่างยิ่ง นี่คือความย้อนแย้งของมนุษย์ที่สร้างเทคโนโลยีเพื่อให้ชีวิตสะดวกขึ้น แต่บางครั้งกลับลืมเตรียมสิ่งพื้นฐานสำหรับวันที่เทคโนโลยีไม่สามารถทำงานได้ โลกอาจก้าวเข้าสู่ยุคปัญญาประดิษฐ์แล้ว แต่เมื่อเกิดภัยพิบัติขึ้นจริง น้ำดื่มหนึ่งขวดและยาที่จำเป็นอาจมีคุณค่ามากกว่าอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ราคาแพงทั้งบ้าน
บทเรียนจากการเตรียมพร้อมของนานาประเทศชี้ให้เห็นว่า ความมั่นคงในยุคที่ภัยคุกคามซับซ้อนไม่อาจฝากไว้กับหน่วยงานรัฐเพียงฝ่ายเดียว ภาครัฐต้องมีระบบเตือนภัยที่รวดเร็วและเชื่อถือได้ มีแผนสำรองสำหรับไฟฟ้า ประปา การสื่อสาร การขนส่ง และระบบสาธารณสุข รวมถึงการซ้อมแผนอพยพและประสานความช่วยเหลือระหว่างหน่วยงานอย่างต่อเนื่อง ขณะที่ประชาชนต้องรู้จักประเมินความเสี่ยงของพื้นที่และเตรียมสิ่งจำเป็นตามสภาพครอบครัว ไม่ซื้อกักตุนจนกระทบผู้อื่น และไม่เผยแพร่ข่าวที่ยังไม่ได้รับการยืนยัน การเปรียบเทียบระหว่างสังคมที่เตรียมพร้อมกับสังคมที่รอรับมือเมื่อเกิดเหตุแล้ว แสดงให้เห็นว่าความเสียหายจากภัยพิบัติไม่ได้ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของเหตุการณ์เพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับการวางแผนและความร่วมมือของทุกภาคส่วนด้วย เพราะ 72 ชั่วโมงแรกอาจเป็นช่วงเวลาที่ยากลำบาก แต่ความพร้อมของรัฐและประชาชนจะเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้สังคมผ่านพ้นวิกฤตไปได้



