วันหนึ่ง อาจารย์อรรถสิทธิ์มาบอกผมว่ามีนักเรียนแพทย์คนหนึ่ง รุ่นแรกของรามาฯ อยากสัมภาษณ์ผม ชื่อ สุรเกียรติ อาชานานุภาพ เรื่องสาธารณสุข เรื่องสุขภาพ ผมก็ประทับใจมากว่า นักเรียนคนนี้รู้เรื่องดีจังเลย อาจารย์อรรถสิทธิ์คงอยู่เบื้องหลังคนนนี้มั้ง ให้สัมภาษณ์ในห้องทำงานของท่านที่รามาฯ ด้วย เลยได้คบกันมาและร่วมกันทำนิตยสารหมอชาวบ้านกับหมอสุรเกียรติ และร่วมกับหมออรรถสิทธิ์ด้วย ซึ่งต่อมามีเรื่องหนึ่งที่กลายเป็นเรื่องใหญ่มาก คือการรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่
เรื่องเริ่มอย่างนี้ครับ วันหนึ่งสโมสรโรตารี่ ดุสิต ที่อาจารย์อรรถสิทธิ์เป็นสมาชิกอยู่ เชิญผมไปพูด ก็คงอาจารย์อรรถสิทธิ์ไปบอก ผมไปพูดก็ได้เงินมาห้าหมื่นบาทเพื่อไปรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ ผมคิดว่าอาจารย์อรรถสิทธิ์อยู่เบื้องหลังตรงนี้ ผมก็เอาเงินนี้ไปให้กับกระทรวงสาธารณสุข มีเพื่อนที่ทำงานเรื่องยาเสพติดในกระทรวงสาธารณสุข แต่ปรากฎว่าไปให้ เขาก็ทำได้ยากมาก ก็เลยมาคิดว่าต้องทำเองละ เลยเอาเงินนั้นมาเริ่มทำเอง ให้ ‘หมอชาวบ้าน’ ทำ ผมร่วมกับอาจารย์สุรเกียรติ ผมก็ถูกอุปโลกน์เป็นประธาน อาจารย์อรรถสิทธิ์ เป็นรองประธาน
แล้ววันหนึ่งอาจารย์อรรถสิทธิ์ก็นัดประชุมที่รามาฯ ที่ภาควิชาเวชศาสตร์ชุมชน และก็ไปชวนอาจารย์คนหนึ่งมา ผมก็ไม่รู้จักมาก่อน ชื่อ อาจารย์ประกิต วาทีสาธกกิจ ซึ่งเป็นหมอโรคปอด แล้วท่านก็มอบหมาย “คุณหมอประกิต คุณมาทำเรื่องนี้” หมอประกิตไม่เคยรู้เรื่องยาสูบ ก็ไม่ได้สนใจเลย แต่ถูกอาจารย์อรรถสิทธิ์สั่งก็เข้ามาทำโดยไม่รู้เรื่องอะไร แล้ววันหนึ่งจะต้องไปออกโทรทัศน์เรื่องนี้ก็ยังกลัวอยู่ มาชวนให้ผมไปเป็นเพื่อน ผมบอก “ผมไม่ไปหรอก ไปเองเถอะ” ผมใช้วิธีผลักให้ตกน้ำ จะได้ ว่ายน้ำเป็น (หัวเราะ)
หลังจากนั้นหมอประกิตก็ทำเข้มแข็งมาก และปรากฏการณ์ต่อสู้เป็นอย่างมหากาพย์ มันไม่ใช่เรื่องเล็ก ๆ มหาอำนาจอย่างอเมริกาต้องการระดมขนบุหรี่เข้ามาขายที่ไทย และมันเป็นความเป็นความตาย มันเป็นอาชีพ ส่งวุฒิสมาชิกเข้ามา หมอประกิต หมอหทัย (ชิตานนท์) ต้องต่อสู้ ฝ่ายนั้นก็ขู่จะตอบโต้เราด้วยมาตรา ๓๐๑ ทางการค้า มันยากลำบากมาก ทำให้ นึกถึงสงครามฝิ่นที่เมืองจีน ตอนที่อังกฤษเอาฝิ่นไปขายให้คนจีนสูบ แล้วคนจีนต่อสู้เกิดสงครามฝิ่น จีนแพ้ อังกฤษยึดฮ่องกง แต่สำหรับประเทศไทย สงครามบุหรี่ไทยชนะเพราะไทยมีหมอประกิต ซึ่งอาจารย์อรรถสิทธิ์เอามา ท่านนั่งอยู่ในที่นี้ด้วย ประกิตแสดงตัวหน่อย (ผู้ฟังปรบมือ)
มันเปลี่ยนประเทศไทยไปเลยนะ จากเมื่อก่อนนี้ สูบบุหรี่ถือเป็นโก้เก๋ เท่ กลายเป็นว่าสูบบุหรี่ไม่ดี อากาศก็สะอาดขึ้น คนทั้งประเทศป่วยเป็นมะเร็ง โรคปอด มะเร็งอื่น ๆ ลดน้อยลง ดร.เสนาะ อูนากูล อดีตเลขาธิการสภาพัฒน์ พูดว่า ความสำเร็จเรื่องการรณรงค์เพื่อการไม่สูบบุหรี่ เป็นเรื่องดี ๆ ที่มีน้อยมาก ที่เกิดขึ้นในประเทศไทย เพราะฉะนั้นตรงนี้ ถ้ามองไปแล้ว อาจารย์อรรถสิทธิ์ อยู่เบื้องหลัง ตั้งแต่บอกให้สโมสรโรตารี่ ดุสิต มอบเงินให้ผมห้าหมื่น และไปดึงหมอประกิตมาทำ จนหมอประกิตติดตลาด
ตอนนั้นมีข่าวว่ามีคนจะเสนอให้เป็นคณบดีรามาธิบดี หมอประกิตบอกผมว่าต้องคิดดูก่อน ถ้าเป็นคณบดีแล้วยังทำเรื่องบุหรี่ได้มั้ย ถ้าทำเรื่องบุหรี่ไม่ได้ก็ไม่รับเป็นคณบดี เรียกว่าเป็นฮีโร่ที่ต่อสู้เรื่องนี้เลย ทำให้ประเทศไทยเราไม่แพ้สงครามบุหรี่เหมือนจีนที่แพ้สงครามฝิ่น อันนี้ก็เป็นตัวอย่างเรื่องดี ๆ ที่เกิดขึ้น
ปาฐกถารำลึก โดย ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นายแพทย์ประเวศ วะสี
วันศุกร์ ที่ ๓ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๖๖ ณ สำนักงานราชบัณฑิตสภา
อ้างอิง : หนังสือที่ระลึกอนิจกรรมครบ ๑ ปี ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นายแพทย์อรรถสิทธิ์ เวชชาชีวะ
๑๘ มกราคม พ.ศ. ๒๕๖๗