เปิดสมการคืนทุน-สิทธิภาษี-หนี้ครัวเรือน
ก่อนซากแผงโซลาร์เซลล์จะกลายเป็นภูเขาขยะในอนาคต

INSIDE INSIGHT | “ชัยทัศน์”
ประจำวันที่ 29 ตุลาคม 2569

รัฐอุดหนุน 5 หมื่นติดโซลาร์ “ประหยัด…จริงหรือ ?”
เปิดสมการคืนทุน-สิทธิภาษี-หนี้ครัวเรือน
ก่อนซากแผงโซลาร์เซลล์จะกลายเป็นภูเขาขยะในอนาคต

เงินช่วยเหลือ 50,000 บาทต่อครัวเรือน ตั้งเป้า 1 ล้านครัวเรือน เปิดทางขายไฟส่วนเกินหน่วยละ 2.20 บาท แต่ความคุ้มค่าไม่ได้วัดจากเงินที่รัฐจ่ายให้เพียงอย่างเดียว หากต้องคิดต้นทุนที่เหลือ พฤติกรรมใช้ไฟ สิทธิประโยชน์ที่สละไป และความรับผิดชอบต่อระบบไฟฟ้ากับสิ่งแวดล้อมตลอดอายุการใช้งาน

มติคณะรัฐมนตรีวันที่ 28 ตุลาคม 2569 เห็นชอบโครงการ “โซลาร์ภาคประชาชน” ตั้งเป้าสนับสนุน 1 ล้านครัวเรือน ครัวเรือนละ 50,000 บาท ภายใต้วงเงินรวม 50,000 ล้านบาท โดยกำหนดระบบมาตรฐานขนาด 5 กิโลวัตต์ ราคาไม่เกิน 140,000 บาท รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม พร้อมเปิดให้จำหน่ายไฟฟ้าส่วนเกินแก่การไฟฟ้าในอัตรา 2.20 บาทต่อหน่วยตามเงื่อนไขที่กำหนด นโยบายนี้มีเป้าหมายลดค่าไฟและส่งเสริมพลังงานสะอาด แต่คำถามสำคัญไม่ใช่เพียงรัฐช่วยจ่ายเท่าใด หากอยู่ที่ว่าเงินที่ลงทุนเพิ่มจะคืนกลับมาเมื่อใด และครัวเรือนแต่ละแบบจะได้ประโยชน์จริงมากน้อยเพียงใด

สมการแรกที่ต้องคิด คือเงินลงทุนที่ยังเหลือหลังหักเงินอุดหนุน หากเลือกระบบมาตรฐานราคา 140,000 บาท และได้รับเงินสนับสนุนเต็มจำนวน 50,000 บาท ผู้ติดตั้งยังต้องรับภาระส่วนต่าง 90,000 บาท โดยยังไม่รวมค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมที่อาจเกิดขึ้น เช่น การเสริมโครงสร้างหลังคา การปรับปรุงระบบไฟฟ้า หรือการเลือกอุปกรณ์นอกเหนือจากแพ็กเกจมาตรฐาน ทั้งนี้ เงินอุดหนุนไม่ใช่กำไรทันที และระยะเวลาคืนทุนไม่อาจสรุปเป็นตัวเลขเดียวสำหรับทุกบ้าน เพราะขึ้นอยู่กับปริมาณไฟที่ผลิตได้ สัดส่วนไฟที่ใช้เองในช่วงกลางวัน ค่าไฟที่ประหยัดได้ ตลอดจนค่าใช้จ่ายบำรุงรักษา บ้านที่มีคนอยู่และใช้เครื่องใช้ไฟฟ้ากลางวันมากย่อมมีโอกาสใช้ประโยชน์จากไฟที่ผลิตได้โดยตรงมากกว่าบ้านที่ใช้ไฟหนักในช่วงกลางคืน ส่วนไฟที่ขายคืนได้หน่วยละ 2.20 บาท ก็ไม่ควรถูกนำไปตีค่าเท่ากับไฟที่ครัวเรือนซื้อจากการไฟฟ้าในราคาขายปลีก

สมการที่สอง คือสิทธิประโยชน์ที่ต้องแลกกับการเข้าร่วมโครงการ ผู้รับเงินสนับสนุนไม่สามารถใช้ค่าใช้จ่ายชุดเดียวกันไปขอสิทธิยกเว้นภาษีตามพระราชกฤษฎีกาฯ ฉบับที่ 805 ซึ่งกำหนดวงเงินสูงสุด 200,000 บาทได้ซ้ำกัน ขณะที่ผู้ถือบัตรสวัสดิการแห่งรัฐสามารถเข้าร่วมโครงการได้ แต่ต้องไม่รับสิทธิช่วยเหลือค่าไฟฟ้าตามสวัสดิการแห่งรัฐเป็นเวลา 20 ปีตามเงื่อนไขที่ประกาศไว้
อย่างไรก็ตาม วงเงินลดหย่อนภาษี 200,000 บาทไม่ใช่เงินสดที่ทุกคนจะได้รับเต็มจำนวน เพราะประโยชน์จริงขึ้นอยู่กับค่าใช้จ่ายที่เข้าเกณฑ์และภาระภาษีของแต่ละคน เช่นเดียวกัน การเสียสิทธิช่วยเหลือค่าไฟย่อมมีน้ำหนักต่างกันตามสถานะของครัวเรือน ดังนั้น ก่อนตัดสินใจ ประชาชนควรเปรียบเทียบผลประโยชน์สุทธิของแต่ละทางเลือก ไม่ใช่เห็นตัวเลข 50,000 บาทแล้วสรุปทันทีว่าคุ้มกว่า

บทเรียนสำคัญไม่ได้จบอยู่ที่หลังคาบ้าน แต่ขยายไปถึงระบบไฟฟ้าและการจัดการอุปกรณ์ตลอดอายุใช้งาน เมื่อมีการติดตั้งระบบผลิตไฟฟ้ากระจายตัวจำนวนมาก การไฟฟ้าต้องประเมินความสามารถของโครงข่ายในการรองรับไฟฟ้าที่ผลิตขึ้นในแต่ละพื้นที่ รวมถึงการบริหารแรงดันไฟฟ้าและความสมดุลระหว่างการผลิตกับการใช้ไฟ การรับซื้อไฟส่วนเกินจึงต้องเดินคู่กับการวางแผนโครงข่ายและกติกาที่ชัดเจน ไม่ควรนำกรณีปัญหาของประเทศอื่นมาเหมารวมว่าไทยจะเผชิญผลลัพธ์เดียวกันโดยไม่ตรวจสอบเงื่อนไขเฉพาะ ส่วนปลายทางของแผงโซลาร์เซลล์ อินเวอร์เตอร์ และอุปกรณ์ที่หมดอายุ ก็เป็นภารกิจที่ต้องเตรียมตั้งแต่วันนี้ ทั้งระบบรับคืน การคัดแยก การรีไซเคิล และความรับผิดชอบของผู้ผลิตหรือผู้จำหน่าย เพราะการผลักภาระให้เจ้าของบ้านจัดการตามลำพังอาจทำให้ประโยชน์ด้านพลังงานสะอาดถูกหักล้างด้วยต้นทุนสิ่งแวดล้อมในวันข้างหน้า รัฐบาลได้ระบุให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องจัดทำมาตรการจัดการซากแผงและอุปกรณ์เมื่อสิ้นสุดอายุการใช้งานแล้ว แต่สิ่งที่ต้องติดตามต่อไปคือมาตรการดังกล่าวจะมีงบประมาณ กลไกบังคับใช้ และผู้รับผิดชอบที่ชัดเจนเพียงใด

บทสรุปของโครงการนี้ จึงไม่ควรตัดสินจากภาพแผงโซลาร์เซลล์ที่เปลี่ยนแสงแดดเป็นเงินออมเพียงด้านเดียว รัฐต้องเปิดเผยวิธีคำนวณผลประหยัดและระยะเวลาคืนทุนอย่างโปร่งใส จัดทำเครื่องมือให้ประชาชนประเมินความเหมาะสมของบ้านตนเอง กำกับมาตรฐานผู้ติดตั้งและการรับประกันอย่างจริงจัง พร้อมติดตามความพร้อมของโครงข่ายและกำหนดระบบจัดการซากอุปกรณ์ที่ทำได้จริง เพราะนโยบายพลังงานที่ดีไม่ใช่เพียงช่วยให้ประชาชนซื้อเทคโนโลยีได้ง่ายขึ้น แต่ต้องทำให้ประชาชนใช้เทคโนโลยีนั้นได้อย่างปลอดภัย คุ้มค่า และไม่ทิ้งภาระไว้ให้คนรุ่นต่อไป 

แสงแดดไม่มีใบแจ้งหนี้ แต่ระบบโซลาร์เซลล์มีต้นทุนทุกขั้น ตั้งแต่วันที่ติดตั้งจนถึงวันที่แผงหมดอายุ หากรัฐนับเงินอุดหนุนเป็นความสำเร็จตั้งแต่วันแรก แต่ปล่อยให้ประชาชนคำนวณความคุ้มทุนเองและหาทางกำจัดซากกันเองในวันสุดท้าย นโยบายที่ประกาศว่าจะลดภาระ ก็อาจเพียงย้ายภาระจากบิลค่าไฟวันนี้ ไปไว้บนหลังคาและสิ่งแวดล้อมของวันหน้า