INSIDE INSIGHT | “ชัยทัศน์”
ประจำวันที่ 20 พฤศจิกายน 2569
“ความสะดวก” สวนทาง “ความปลอดภัย”
เมื่อเศรษฐกิจดิจิทัลโต แต่เงินในกระเป๋าประชาชนกลับเสี่ยงหาย
ตลาดออนไลน์เติบโตใกล้ล้านล้านบาท แต่ภัยไซเบอร์ดูดเงินประชาชนมหาศาล ถึงเวลารัฐและแพลตฟอร์มต้องร่วมรับผิดชอบ ไม่ใช่ปล่อยให้ผู้บริโภคป้องกันตัวเองตามลำพัง
เศรษฐกิจดิจิทัลกำลังกลายเป็นกลไกสำคัญของเศรษฐกิจไทย เมื่อการซื้อขายและการชำระเงินย้ายมาอยู่บนสมาร์ทโฟน ตลาดอีคอมเมิร์ซมีมูลค่าใกล้ระดับล้านล้านบาท แต่ความสะดวกดังกล่าวกลับมาพร้อมความเสี่ยงจากอาชญากรรมไซเบอร์ที่สร้างความเสียหายแก่ประชาชนปีละหลายหมื่นล้านบาท สะท้อนความย้อนแย้งระหว่างการเติบโตทางเทคโนโลยีกับความปลอดภัยทางการเงิน คำถามสำคัญจึงอยู่ที่ว่า ใครจะเป็นผู้สร้างเกราะคุ้มครอง เมื่อความสะดวกในการทำธุรกรรมพัฒนาเร็วกว่าระบบป้องกันภัย
ความสะดวกที่เพิ่มขึ้น กับความเสี่ยงที่ตามมา
ในทางเศรษฐศาสตร์พฤติกรรม แพลตฟอร์มดิจิทัลถูกออกแบบให้ลดขั้นตอนและแรงเสียดทานในการตัดสินใจ เพื่อให้ผู้บริโภคซื้อสินค้าและโอนเงินได้รวดเร็วที่สุด แต่ความง่ายดังกล่าวอาจลดช่วงเวลาในการตรวจสอบความถูกต้อง โดยเฉพาะเมื่อมิจฉาชีพใช้ความเร่งด่วน ส่วนลด หรือข้อความหลอกลวงเป็นเครื่องมือ ความย้อนแย้งจึงเกิดขึ้นเมื่อเทคโนโลยีช่วยให้ประชาชนทำธุรกรรมได้ง่ายขึ้น ขณะเดียวกันก็ทำให้การสูญเสียเงินเกิดขึ้นได้ภายในเวลาไม่กี่วินาที
แพลตฟอร์มเติบโต ความรับผิดชอบต้องเติบโตตาม
เมื่อพิจารณาโครงสร้างตลาด แพลตฟอร์มอีคอมเมิร์ซและโซเชียลคอมเมิร์ซ โดยเฉพาะผู้ให้บริการรายใหญ่จากต่างประเทศ มีบทบาทสำคัญในการกำหนดทิศทางการค้าออนไลน์ของไทย ทั้งยังได้รับประโยชน์จากค่าธรรมเนียม การโฆษณา และข้อมูลพฤติกรรมผู้บริโภค แต่เมื่อเกิดบัญชีปลอม สินค้าหลอกลวง หรือโฆษณาที่นำไปสู่ความเสียหาย คำถามคือแพลตฟอร์มมีระบบตรวจสอบและระงับปัญหาเร็วเพียงใด การเป็นตัวกลางไม่ควรหมายถึงการปฏิเสธความรับผิดชอบทั้งหมด เพราะผู้ให้บริการที่ได้รับประโยชน์จากระบบย่อมต้องมีส่วนร่วมในการป้องกันความเสี่ยงที่เกิดขึ้นด้วย
เศรษฐกิจโต แต่ความเชื่อมั่นกลับเปราะบาง
ความเสียหายจากอาชญากรรมทางเทคโนโลยีไม่ได้เกิดจากการโจมตีระบบคอมพิวเตอร์เพียงอย่างเดียว แต่มิจฉาชีพยังใช้จิตวิทยาหลอกให้เหยื่อเปิดเผยข้อมูลและโอนเงินด้วยตนเอง เมื่อเปรียบเทียบกับเศรษฐกิจแบบเดิม ผู้บริโภคยังสามารถเห็นสินค้าและตรวจสอบผู้ขายได้โดยตรง แต่ในโลกออนไลน์ ตัวตนของผู้ขายอาจเป็นเพียงภาพถ่ายและข้อความที่สร้างขึ้นได้ในเวลาไม่กี่นาที ปัญหาจึงไม่ได้อยู่ที่ความประมาทของประชาชนเท่านั้น แต่อยู่ที่ความสามารถของระบบในการคัดกรองผู้ไม่หวังดีด้วย หากความสะดวกเพิ่มขึ้น แต่ความเชื่อมั่นลดลง การเติบโตของเศรษฐกิจดิจิทัลก็อาจไม่ยั่งยืน
กฎหมายมีแล้ว แต่การบังคับใช้ต้องทันมิจฉาชีพ
ประเทศไทยมีกฎหมายและมาตรการป้องกันอาชญากรรมทางเทคโนโลยี รวมถึงมาตรการจัดการบัญชีม้าและการระงับธุรกรรมต้องสงสัย แต่ปัญหาสำคัญยังอยู่ที่ความรวดเร็วในการประสานงานระหว่างธนาคาร ผู้ให้บริการโทรคมนาคม แพลตฟอร์ม และหน่วยงานบังคับใช้กฎหมาย เพราะเงินที่ถูกโอนผ่านหลายบัญชีหรือเคลื่อนย้ายข้ามประเทศอาจติดตามได้ยากกว่าการระงับตั้งแต่ต้นทาง ความย้อนแย้งคือระบบการเงินสามารถโอนเงินข้ามพื้นที่ได้อย่างรวดเร็ว แต่กระบวนการติดตามและเยียวยาผู้เสียหายกลับใช้เวลามากกว่า รัฐบาลจึงต้องเปลี่ยนจากการตั้งรับหลังเกิดเหตุ เป็นการป้องกันและบังคับใช้กฎหมายเชิงรุก
ผู้บริโภคต้องระวัง แต่ไม่ควรแบกรับความเสี่ยงเพียงฝ่ายเดียว
การรู้เท่าทันดิจิทัล เป็นทักษะจำเป็นของประชาชน ตั้งแต่การตรวจสอบผู้ขายและบัญชีปลายทาง ไม่กดลิงก์แปลกปลอม ไม่เปิดเผยรหัสผ่านหรือรหัสยืนยัน และไม่หลงเชื่อข้อเสนอที่เร่งให้ตัดสินใจ อย่างไรก็ตาม การเรียกร้องให้ประชาชนระมัดระวังเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ เพราะผู้บริโภคไม่สามารถตรวจสอบระบบหลังบ้านของแพลตฟอร์มได้ แนวทางแก้ไขต้องอาศัยความรับผิดชอบร่วมกัน ทั้งระบบยืนยันตัวตน การตรวจจับพฤติกรรมผิดปกติ การระงับบัญชีและธุรกรรมต้องสงสัยอย่างรวดเร็ว ตลอดจนช่องทางแจ้งเหตุและเยียวยาผู้เสียหายที่เข้าถึงได้จริง
ความปลอดภัยคือรากฐานของเศรษฐกิจดิจิทัล
ความสำเร็จของเศรษฐกิจดิจิทัลไม่ควรวัดเพียงมูลค่าการซื้อขายหรือจำนวนผู้ใช้งาน แต่ต้องวัดจากความสามารถในการคุ้มครองทรัพย์สินและข้อมูลของประชาชนด้วย รัฐบาลต้องกำกับดูแลแพลตฟอร์มทั้งในและต่างประเทศอย่างเสมอภาค กำหนดมาตรฐานความปลอดภัยที่ตรวจสอบได้ และสร้างกลไกความรับผิดชอบที่เป็นรูปธรรม ขณะที่แพลตฟอร์มต้องลงทุนด้านความปลอดภัยควบคู่กับการขยายธุรกิจ ส่วนผู้บริโภคต้องไม่ปล่อยให้ความสะดวกอยู่เหนือการตรวจสอบ เพราะเศรษฐกิจดิจิทัลที่เติบโตโดยปราศจากความปลอดภัย ย่อมเป็นการเติบโตที่บั่นทอนรากฐานของตัวเอง
ความสะดวกมีให้กด แต่ความรับผิดชอบอยู่ที่ใคร ?
ประชาชนกดซื้อสินค้าได้ในไม่กี่วินาที แต่เมื่อเงินหายกลับต้องใช้เวลาหลายวันติดต่อธนาคารและแจ้งความ แพลตฟอร์มมีระบบอัตโนมัติช่วยขายสินค้าและเก็บค่าธรรมเนียมได้อย่างรวดเร็ว แต่เมื่อเกิดปัญหากลับต้องรอเจ้าหน้าที่ ส่วนรัฐบาลก็มีกฎหมายและหน่วยงานรับผิดชอบครบถ้วน เหลือเพียงคำถามว่า จะทำอย่างไรให้ระบบทั้งหมดทำงานเร็วกว่ามิจฉาชีพ เพราะประชาชนไม่ควรต้องจ่ายค่าเล่าเรียนด้วยเงินเก็บทั้งชีวิต เพียงเพื่อเรียนรู้ว่า ความสะดวกที่ไม่มีเกราะคุ้มกัน อาจเป็นการเปิดประตูบ้านต้อนรับโจรด้วยตัวเอง



