หน้าแรกวัฒนธรรม ชีวิต“ข้าวแช่” หรือ “ข้าวสงกรานต์” หรือที่คนมอญเรียกว่า “เปิงด้าจก์” ซึ่งแปลตรงตัวว่า “ข้าวน้ำ”

“ข้าวแช่” หรือ “ข้าวสงกรานต์” หรือที่คนมอญเรียกว่า “เปิงด้าจก์” ซึ่งแปลตรงตัวว่า “ข้าวน้ำ”

เผยแพร่

spot_img

ข้าวแช่ถือเป็นหัวใจสำคัญของประเพณีสงกรานต์ของชาวมอญ โดยเชื่อกันว่าเป็นอาหารวิเศษ มีความสะอาดและบริสุทธิ์กว่าอาหารอื่น ๆ และปรุงขึ้นเพื่อบูชาเทวดา รวมถึงแสดงความกตัญญูต่อบรรพบุรุษและสร้างบุญกุศล อีกทั้งยังนำไปถวายพระสงฆ์ และแบ่งไปส่งผู้หลักผู้ใหญ่ที่นับถือ ส่วนที่เหลือจึงนำมาตั้งวงแบ่งรับประทานกันภายในครัวเรือน โดยคนมอญในไทยจะเรียกว่า “เปิงซังกราน” ส่วนคนมอญแท้ ๆ นิยมเรียกว่า “เปิงด้าจก์” (ข้าวสงกรานต์)

วัฒนธรรมการกินข้าวแช่ของชาวมอญมีมานานแล้ว แต่ไม่ปรากฏหลักฐานชัดเจนว่าเกิดขึ้นในสมัยใด อย่างไรก็ตาม มีตำนานเรื่องข้าวแช่ที่สืบเนื่องมาจากตำนานสงกรานต์ของมอญ ดังที่ปรากฏในจารึกที่วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม โดยกล่าวถึงเศรษฐีผู้หนึ่งที่ไม่มีบุตรธิดา อันเป็นที่อับอายแก่ชาวบ้าน และเกิดความทุกข์ใจที่ตนยังขาดผู้สืบทอดมรดก จึงได้บวงสรวงบูชาแด่พระอาทิตย์และพระจันทร์ แต่เมื่อผ่านไป 3 ปีก็ยังไม่มีบุตร

ครั้นถึงเทศกาลปีใหม่ทั่วทั้งชมพูทวีป อันถือเป็นวันมหาสงกรานต์ เศรษฐีจึงพาบริวารไปยังต้นไทรใหญ่ริมน้ำ ซึ่งเป็นที่อยู่ของรุกขเทวดาทั้งหลาย แล้วนำข้าวสารมาล้างน้ำ 7 ครั้ง ก่อนนำไปหุงบูชารุกขเทวดาประจำต้นไทร พร้อมตั้งจิตอธิษฐานขอบุตร รุกขเทวดาจึงไปทูลขอต่อพระอินทร์ และพระอินทร์ก็ได้ให้เทพบุตรมาจุติเป็นบุตรของเศรษฐีสมความปรารถนา โดยตั้งชื่อว่า “ธรรมบาลกุมาร”

ด้วยเหตุนี้ชาวมอญจึงมีความเชื่อสืบต่อกันมาว่าหากได้กระทำพิธีเช่นว่านี้บูชาต่อเทวดาในวันสงกรานต์ และตั้งจิตอธิษฐานสิ่งใด ๆ ย่อมมีโอกาสสมหวัง

ส่วนข้าวแช่ในประเทศไทย ปรากฏหลักฐานชัดเจนที่สุดในสมัยรัตนโกสินทร์ โดยกวีเอกของไทย คือ สุนทรภู่ ยังได้กล่าวถึง “ข้าวแช่” ไว้ในบทกวีว่า “…ฤดูร้อนก่อนเก่าทำข้าวแช่ น่าชมแต่เครื่องกับสำรับฉัน ช่างทำเป็นดอกจอกและดอกจันทน์ งามจนชั้นกระชายทำเหมือนจำปา มะม่วงดิบหยิบดูจึ่งรู้จัก ช่างน่ารักทำเป็นเช่นมัจฉา…”

ข้าวแช่เข้าสู่ราชสำนักสยาม: สืบเนื่องมาจากการเสด็จฯ แปรพระราชฐานของรัชกาลที่ 4 ไปประทับที่พระราชวังพระนครคีรี (เขาวัง) ในครั้งนั้นมีเจ้าจอมมารดาซ่อนกลิ่น ผู้มีเชื้อสายมอญทางเจ้าพระยามหาโยธา (เจ่ง คชเสนี) ซึ่งหลบหนีพม่ามาในสมัยกรุงธนบุรี ได้ติดตามไปถวายงาน ณ พระราชวังพระนครคีรีด้วย

สันนิษฐานว่าในครั้งนั้นเองข้าวแช่ของเจ้าจอมมารดาซ่อนกลิ่นได้รับการถ่ายทอดไปยังห้องเครื่อง จนบ่าวไพร่สนมกำนัลได้เรียนรู้ และแพร่หลายไปยังสามัญชนในย่านเมืองเพชรบุรีในที่สุด ข้าวแช่สูตรมอญดั้งเดิมของเจ้าจอมมารดาซ่อนกลิ่นยังคงจับใจผู้ที่ได้ลิ้มลอง แม้แต่รัชกาลที่ 5 ยังทรงกล่าวถึงไว้ว่าหากจะเสวยข้าวแช่ ก็ต้องเป็นข้าวแช่ของเจ้าจอมมารดาซ่อนกลิ่น

แม้แต่รัชกาลที่ 6 ก็ยังทรงเคารพรักและติดพระทัยในรสมือของเจ้าจอมมารดาซ่อนกลิ่น และเสด็จมาเยี่ยมเยียนถึงวัง (กรมพระนเรศร์ฯ) อยู่เสมอ โดยเฉพาะในเทศกาลสงกรานต์ ที่ทรงเสด็จมาอวยพรและรดน้ำทุกปีมิได้ขาด.

ข่าวล่าสุด

อนุทิน ตอกกลับกัมพูชา บนเวทีประชุมอาเซียน-จีน

อนุทิน ตอกกลับกัมพูชา บนเวทีประชุมอาเซียน-จีน ในการประชุมสุดยอดอาเซียน-จีน ครั้งที่ 29 เมื่อช่วงเช้าวันที่ 16 พฤศจิกายน 2569 ณ กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์ นายอนุทิน ชาญวีรกูล...

ข่าว เจนเชน หวง พ้น Nvidia กระทบหลายมิติ สหรัฐฯยื่นคำขาดสอบชิป AI หลุดไปจีน

ข่าว เจนเชน หวง พ้น Nvidia กระทบหลายมิติ สหรัฐฯยื่นคำขาดสอบชิป AI หลุดไปจีน หลังการลาออกของ "เจนเซน หวง" (Jensen Huang)เมื่อวันที่ 12...

เปิดชมฟรี สถาปัตยกรรมยุคแรกของไทย

โรงงานกระดาษไทยที่ใช้พิมพ์ธนบัตรในยุคสงครามโลกครั้งที่ 2 ณ จังหวัดกาญจนบุรี เปิดพื้นที่ให้ศิลปินร่วมสมัย 26 คนเข้ามาสร้างบทสนทนากับร่องรอยกาลเวลา ในนิทรรศการ ‘SMOOTH THE EDGE, FACE THE TRUTH...

อาเซียนเดินหน้าเศรษฐกิจดิจิทัล เผยไทยเป็นแกนนำคาดโต 2 ล้านล้านUSD ใน 3 ปี

ไทยบรรลุกรอบความตกลงเศรษฐกิจดิจิทัลอาเซียน (ASEAN Digital Economy Framework Agreement : DEFA) โดยประเทศสมาชิกอาเซียนทั้ง 11 ประเทศ ได้ร่วมลงนามในกรอบความตกลง DEFA อย่างเป็นทางการแล้ว ในระหว่างการประชุมสุดยอดผู้นำอาเซียน...

ข่าวอื่นๆ

UN เลือกชุดไทย ลงพิมพ์บน”สแตมป์โลก” ก่อนดันเป็นมรดกโลก

สำนักงานไปรษณีย์แห่งสหประชาชาติ (UNPA) ได้คัดเลือก "ชุดไทย" (Chud Thai) จัดทำเป็นตราไปรษณียากรโลก (แสตมป์ UN) โดยมีกำหนดวางจำหน่ายทั่วโลกตั้งแต่วันที่ 20 พฤศจิกายน 2569 เป็นต้นไป กรมส่งเสริมวัฒนธรรม...

วิจิตรเจ้าพระยาอลังการเหนือแม่น้ำ

ชวนออกไปสัมผัสความงดงามของแม่น้ำเจ้าพระยาในยามค่ำคืน กับงาน VIJIT CHAO PHRAYA 2026 ที่จะเปลี่ยนสองฝั่งแม่น้ำให้เต็มไปด้วยแสง สี และเสียง ผ่านการแสดงสุดตระการตาตลอดเส้นทาง ตั้งแต่สะพานสำคัญไปจนถึงสถานที่ท่องเที่ยวริมแม่น้ำ

เริ่มแล้ว งานวิจิตรเจ้าพระยา แสงสีเสียง พลุ โดรนโชว์ ครบเครื่องกลางแม่น้ำเจ้าพระยา

งาน "วิจิตรเจ้าพระยา 2026" (Vijit Chao Phraya 2026) มหกรรมแสดงแสง สี เสียง และสื่อผสมระดับสากล ซึ่งจัดโดยการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (ททท.) เริ่มแล้ว...