คนไทยป่วยทะลุ 12 ล้านคน หยุดหายใจทิ้งด้วยอากาศมรณะ
วิเคราะห์วิกฤตฝุ่นไทย 2569 เมื่อ “อันดับ 11 ของโลก” คือสัญญาณเตือนภัยสุขภาพระดับชาติ
เริ่มต้นเช้าวันใหม่ที่แสนโหด ของปี 2569 ประเทศไทยถูกจารึกชื่อในอันดับที่ 11 ของเมืองที่มีมลพิษทางอากาศสูงที่สุดในโลก
จากการรายงานของ IQAir โดยค่าดัชนีคุณภาพอากาศ (AQI) พุ่งทะลุระดับสีแดงในหลายพื้นที่อย่างต่อเนื่อง การก้าวขึ้นสู่กลุ่ม “Top 15” ของโลกนี้ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เป็นผลสะท้อนจากความกดอากาศสูงที่แผ่ปกคลุม ผสมโรงกับมลพิษจากการเผาในที่โล่งและไอเสียยานพาหนะที่ยังคงหนาแน่น ทำให้อากาศที่คนไทยหายใจเข้าไปในวันนี้มีค่าฝุ่น PM 2.5 สูงกว่าเกณฑ์แนะนำขององค์การอนามัยโลก WHO หลายเท่าตัว
หากมองย้อนกลับไปในช่วง 2-3 ปีที่ผ่านมา สถานการณ์ฝุ่นของไทยมีลักษณะเป็น “กราฟที่ขยับสูงขึ้น” แม้ในปี 2567-2568 ไทยจะเคยอยู่อันดับที่ 36 และ 45 ของโลกตามลำดับ แต่การพุ่งขึ้นสู่อันดับ 11 ในช่วงต้นปี 2569 นี้ ชี้ให้เห็นว่ามาตรการที่เคยใช้ได้ผลในระยะสั้นเริ่มถึงทางตัน ความเข้มข้นเฉลี่ยของฝุ่นในกรุงเทพฯ และปริมณฑลเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญเมื่อเทียบกับช่วงหลังสถานการณ์โควิด-19 ซึ่งเป็นช่วงที่กิจกรรมทางเศรษฐกิจและการสัญจรกลับมาเต็มรูปแบบโดยขาดการควบคุมที่รัดกุมพอ
ผลกระทบที่น่ากังวลที่สุดไม่ใช่เพียงตัวเลขอันดับ แต่คือ “ต้นทุนชีวิต” ของประชาชน ข้อมูลจากกระทรวงสาธารณสุขสะสมถึงต้นปี 2569 ระบุว่ามีคนไทยป่วยด้วยโรคที่เกี่ยวข้องกับมลพิษทางอากาศสูงถึง 12.3 ล้านคน โดยกลุ่มอาการทางระบบทางเดินหายใจ ผิวหนัง และดวงตา ยังคงเป็นกลุ่มหลัก ที่น่าสะพรึงกลัวกว่านั้นคือการพบ “รอยโรค” ระยะยาว เช่น มะเร็งปอดและโรคหลอดเลือดหัวใจในผู้ป่วยที่มีอายุน้อยลงเรื่อยๆ ซึ่งสัมผัสฝุ่นพิษต่อเนื่องเป็นเวลานานจนร่างกายไม่สามารถฟื้นฟูได้เอง
ในปี 2569 รัฐบาลพยายามยกระดับการแก้ไขปัญหาผ่านระบบ “Single Command” โดยให้อำนาจผู้ว่าราชการจังหวัดประกาศเขตภัยพิบัติได้ทันทีเมื่อค่าฝุ่นเกินมาตรฐาน พร้อมเข้มงวดมาตรการ “ข้าวโพดปลอดการเผา” เพื่อสกัดฝุ่นข้ามพรมแดน และการบังคับใช้กฎหมายกับรถควันดำและโรงงานอุตสาหกรรม อย่างไรก็ตาม แม้จะมีงบประมาณสนับสนุนกว่า 5 พันล้านบาท และความพยายามดัน พรบ.อากาศสะอาด แต่ในภาคปฏิบัติยังถูกตั้งคำถามว่าเป็นการแก้ปัญหาที่ปลายเหตุและยังตามไม่ทันความรุนแรงของสภาพอากาศที่เปลี่ยนไป
เมื่อเปรียบเทียบกับประเทศใกล้เคียง ที่กรุงฮานอย เวียดนาม ซึ่งเคยประสบปัญหาหนักพอๆ กับไทย ได้เริ่มใช้มาตรการ “ยาแรง” ด้วยการประกาศแบนรถจักรยานยนต์ใช้น้ำมันในบางเขตเมืองเริ่มปี 2569 นี้ ขณะที่ สิงคโปร์ ยังคงเป็นต้นแบบที่เหนือกว่าด้วยการใช้กฎหมาย “Transboundary Haze Pollution Act” ที่ลงโทษบริษัทในประเทศที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการเผาป่าในประเทศเพื่อนบ้านอย่างเด็ดขาด
เมื่อเปรียบเทียบแล้วไทยยังคงเน้นการขอความร่วมมือและการจัดการภายใน มากกว่าการใช้มาตรการทางกฎหมายที่เข้มข้นเหมือนสิงคโปร์ หรือมาตรการเปลี่ยนผ่านพลังงานที่รวดเร็วเหมือนเวียดนาม
สุดท้ายนี้ วิกฤตฝุ่น PM 2.5 ของประเทศไทยในอันดับที่ 11 ของโลก จะไม่ลดลงหากเรายังติดอยู่ในวังวนการแก้ปัญหาแบบชั่วคราว ทางออกที่ยั่งยืนคือการเปลี่ยนโครงสร้างพลังงานและการขนส่งอย่างจริงจัง ควบคู่ไปกับการบังคับใช้ พรบ. อากาศสะอาด ที่ต้องมีบทลงโทษผู้ก่อมลพิษอย่างเท่าเทียมและครอบคลุมถึงห่วงโซ่อุปทานเกษตรข้ามพรมแดน ถึงเวลาที่อากาศสะอาดต้องถูกนิยามให้เป็น “สิทธิขั้นพื้นฐาน” ไม่ใช่ “สวัสดิการ” ที่ประชาชนต้องร้องขอหรือซื้อหามาเองด้วยหน้ากากอนามัยและเครื่องฟอกอากาศ
ท่ามกลางม่านฝุ่นที่บดบังทัศนียภาพ ดูเหมือนเข็มทิศของผู้มีหน้าที่ในรัฐบาลจะพุ่งเป้าเฉพาะการหาเสียงในสนามเลือกตั้ง จนเผลอละเลยไปว่า สุขภาพของประชาชน นั้นมีค่าเกินกว่าจะนำมาเป็นเดิมพันในเกมอำนาจ เมื่อนโยบายขายฝันดูจะมีความหมายมากกว่าอากาศบริสุทธิ์ เสียงไอของคนหลายล้านคนจากฝุ่นพิษจึงกลายเป็นเพียงเสียงรบกวนที่รอวันให้ลมพัดจางหายไปพร้อมกับผลคะแนน
2569-01-29 “ชัยทัศน์“